Ngày 27/10/2025, Bộ Tài chính ban hành Thông tư 99/2025/TT-BTC hướng dẫn chế độ kế toán doanh nghiệp, thay thế Thông tư 200/2014/TT-BTC, với hiệu lực từ 01/01/2026 và áp dụng cho các năm tài chính bắt đầu từ hoặc sau ngày này.
Sự thay đổi này không chỉ đơn thuần là “đổi số hiệu thông tư”, mà kéo theo nhiều điều chỉnh về báo cáo tài chính, hệ thống tài khoản và nguyên tắc ghi nhận doanh thu – chi phí, tiệm cận hơn với chuẩn mực kế toán quốc tế (IFRS).
Dưới đây là cái nhìn tổng quan, dễ hiểu về những điểm mới quan trọng của Thông tư 99 so với Thông tư 200 và doanh nghiệp cần chuẩn bị gì cho giai đoạn chuyển đổi.
1. Thông tư 99/2025/TT-BTC – Bức tranh tổng quan
Theo các nguồn chính thức, Thông tư 99/2025/TT-BTC hướng dẫn về: chứng từ kế toán, tài khoản kế toán, ghi sổ kế toán, lập và trình bày báo cáo tài chính của doanh nghiệp.
Thông tư 99 thay thế phần lớn nội dung của Thông tư 200 và một số thông tư sửa đổi, bổ sung liên quan, và có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2026.
Điểm đáng chú ý:
- Áp dụng cho doanh nghiệp thuộc mọi lĩnh vực, mọi thành phần kinh tế (trừ một số trường hợp đặc thù được quy định riêng).
- Các hướng dẫn về kế toán cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước trong Thông tư 200 vẫn tiếp tục được áp dụng cho tới khi có văn bản mới thay thế.
2. Những điểm mới quan trọng so với Thông tư 200
2.1. Thay đổi về báo cáo tài chính và thuật ngữ
Một trong những thay đổi dễ thấy nhất là cách gọi và cấu trúc một số báo cáo tài chính:
- “Bảng cân đối kế toán” được đổi tên thành “Báo cáo tình hình tài chính” (Financial Position), phù hợp hơn với thông lệ quốc tế.
- Hệ thống biểu mẫu báo cáo tài chính được điều chỉnh, cập nhật lại mã số, chỉ tiêu và cách trình bày theo Phụ lục IV Thông tư 99.
Việc thay đổi này giúp báo cáo tài chính:
- Phản ánh rõ hơn rủi ro và tình hình tài chính của doanh nghiệp.
- Gần hơn với cách trình bày theo IFRS, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp có định hướng tiếp cận hoặc chuyển đổi sang chuẩn mực quốc tế trong tương lai.
2.2. Nguyên tắc ghi nhận doanh thu – chi phí tiệm cận IFRS
Về nguyên tắc, Thông tư 99 có nhiều điều chỉnh trong cách ghi nhận doanh thu và chi phí, đặc biệt là:
- Doanh thu được ghi nhận theo nguyên tắc chuyển giao quyền kiểm soát, thay vì chỉ dựa trên chuyển giao rủi ro và lợi ích như trước đây – cách tiếp cận này gần với chuẩn mực IFRS 15 – Doanh thu từ hợp đồng với khách hàng.
- Cách xử lý doanh thu dịch vụ, hợp đồng dài hạn, khoản giảm trừ doanh thu… được làm rõ hơn, giúp phản ánh đúng bản chất kinh tế của giao dịch.
Về chi phí, Thông tư 99:
- Nhấn mạnh việc ghi nhận chi phí theo nguyên tắc phù hợp (matching) và bản chất hoạt động,
- Bổ sung hướng dẫn về chi phí thuế TNDN, trong đó có yếu tố thuế hoãn lại nếu doanh nghiệp áp dụng IFRS, tiệm cận chuẩn mực IAS 12.
2.3. Thay đổi hệ thống tài khoản kế toán
Hệ thống tài khoản kế toán theo Thông tư 99 được quy định tại Phụ lục kèm theo thông tư và có nhiều điều chỉnh so với Thông tư 200:
- Một số tài khoản được đổi tên cho sát với bản chất kinh tế (ví dụ các tài khoản liên quan đến doanh thu, chi phí tài chính, tài sản tài chính…).
- Một số tài khoản được bổ sung hoặc loại bỏ, sắp xếp lại nhóm tài khoản để phù hợp hơn với yêu cầu quản trị và báo cáo.
- Cách hướng dẫn chi tiết cho từng tài khoản có điều chỉnh để đáp ứng nhu cầu phân tích, quản lý nội bộ tốt hơn.
Điều này đồng nghĩa với việc doanh nghiệp sẽ phải:
- Cập nhật lại hệ thống tài khoản kế toán nội bộ
- Điều chỉnh phần mềm kế toán, quy trình hạch toán cho phù hợp quy định mới.
2.4. Linh hoạt hơn trong thiết kế biểu mẫu chứng từ
Thông tư 99 không áp cứng toàn bộ hệ thống chứng từ, mà cho phép doanh nghiệp linh hoạt thiết kế hoặc điều chỉnh mẫu nếu phù hợp với đặc thù hoạt động, miễn là:
- Tuân thủ Luật Kế toán,
- Đảm bảo nguyên tắc trung thực, rõ ràng, minh bạch, dễ kiểm tra,
- Đáp ứng yêu cầu lưu trữ, đối chiếu và kiểm toán.
Điều này mở ra không gian để doanh nghiệp:
- Tự tối ưu biểu mẫu, quy trình,
- Nhưng cũng đòi hỏi quy chế nội bộ và kiểm soát phải chặt chẽ hơn.
2.5. Điều khoản chuyển tiếp – doanh nghiệp không thể bỏ qua
Thông tư 99 có điều khoản chuyển tiếp, hướng dẫn doanh nghiệp khi thay đổi chính sách kế toán từ Thông tư 200 sang Thông tư 99, trong đó:
- Nêu các nguyên tắc: điều chỉnh hồi tố, hồi tố đơn giản hoặc phi hồi tố tùy loại thay đổi và khả năng xác định số liệu.
- Yêu cầu doanh nghiệp trình bày rõ ảnh hưởng của việc thay đổi chính sách kế toán trên báo cáo tài chính, nhất là các khoản như:
- Chênh lệch tỷ giá
- Chi phí sửa chữa lớn tài sản cố định trích trước
- Các khoản dự phòng, tài sản – nợ phải trả tài chính…
Doanh nghiệp cần đọc kỹ phần này, vì nó ảnh hưởng trực tiếp đến số dư đầu kỳ, so sánh số liệu giữa các năm và cách trình bày báo cáo tài chính sau khi chuyển đổi.
3. Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì khi chuyển từ Thông tư 200 sang Thông tư 99?
Dựa trên các phân tích và khuyến nghị từ nhiều đơn vị chuyên môn, doanh nghiệp có thể cân nhắc một số bước chuẩn bị sau:
3.1. Đánh giá tác động của Thông tư 99
- Rà soát những nội dung chịu ảnh hưởng trực tiếp: doanh thu, chi phí, tài sản tài chính, công cụ nợ, thuế TNDN, báo cáo tài chính…
- Xác định những khu vực có chênh lệch lớn giữa cách hạch toán theo Thông tư 200 và Thông tư 99 để có kế hoạch xử lý.
3.2. Cập nhật lại chế độ kế toán nội bộ và quy trình
- Sửa đổi, bổ sung quy chế tài chính – kế toán, quy trình hạch toán, phân quyền và phê duyệt.
- Cập nhật hệ thống tài khoản kế toán nội bộ, các danh mục liên quan (nhóm tài sản, doanh thu, chi phí…).
3.3. Điều chỉnh phần mềm kế toán và hệ thống liên quan
- Làm việc với đơn vị cung cấp phần mềm kế toán để bảo đảm hệ thống:
- Hỗ trợ hệ thống tài khoản mới,
- Cập nhật biểu mẫu báo cáo tài chính theo Thông tư 99.
- Kiểm tra kết nối giữa phần mềm kế toán – phần mềm hóa đơn điện tử – hệ thống quản lý bán hàng để dữ liệu thống nhất.
3.4. Đào tạo lại đội ngũ kế toán
- Tổ chức các buổi tập huấn nội bộ về điểm mới của Thông tư 99.
- Chia sẻ các tình huống thực tế: ghi nhận doanh thu, chi phí, xử lý hợp đồng dài hạn, thuế thu nhập hoãn lại… để kế toán thực sự hiểu và áp dụng.
3.5. Trao đổi với kiểm toán/đơn vị tư vấn
- Thống nhất với đơn vị kiểm toán độc lập (nếu có) về:
- Cách lựa chọn phương pháp chuyển tiếp (hồi tố, phi hồi tố…)
- Cách trình bày các ảnh hưởng trên báo cáo tài chính năm chuyển đổi.
Việc này giúp doanh nghiệp tránh việc “mỗi nơi hiểu một kiểu”, phải điều chỉnh nhiều lần về sau.
4. Liên hệ giữa Thông tư 99 và việc quản lý hóa đơn, dữ liệu thuế
Mặc dù Thông tư 99 tập trung vào chế độ kế toán, nhưng để ghi nhận doanh thu – chi phí đúng chuẩn mới, doanh nghiệp cần dữ liệu hóa đơn và chứng từ thuế chính xác, đầy đủ và nhất quán.
Các giải pháp quản lý hóa đơn điện tử như SASUCO có thể hỗ trợ doanh nghiệp ở các điểm:
- Quản lý tập trung hóa đơn đầu vào – đầu ra, phục vụ trực tiếp cho việc đối chiếu doanh thu, chi phí và thuế GTGT.
- Hỗ trợ trích xuất dữ liệu để nhập vào phần mềm kế toán, giảm rủi ro sai sót khi nhập tay.
- Giúp kế toán dễ dàng tra cứu, đối chiếu khi lập báo cáo tài chính theo Thông tư 99 hoặc khi làm việc với kiểm toán, cơ quan thuế.
Kết luận
Việc chuyển từ Thông tư 200 sang Thông tư 99 là bước điều chỉnh quan trọng trong hệ thống kế toán doanh nghiệp tại Việt Nam, với trọng tâm là:
- Cập nhật báo cáo tài chính, hệ thống tài khoản,
- Thay đổi nguyên tắc ghi nhận doanh thu – chi phí theo hướng tiệm cận IFRS,
- Tăng cường tính minh bạch, linh hoạt nhưng vẫn phải đảm bảo kiểm soát nội bộ.
Doanh nghiệp càng chuẩn bị sớm – từ quy chế nội bộ, phần mềm, dữ liệu hóa đơn đến đào tạo nhân sự – thì càng giảm được rủi ro, tránh “sốc” khi Thông tư 99 chính thức áp dụng từ kỳ tài chính 2026.
📌 Lưu ý: Bài viết mang tính chất tổng hợp, tham khảo. Khi áp dụng vào từng trường hợp cụ thể, doanh nghiệp nên đọc trực tiếp văn bản pháp luật và/hoặc tham vấn ý kiến chuyên gia, đơn vị kiểm toán, cơ quan thuế để đảm bảo tuân thủ đúng quy định hiện hành.
Xem thêm
👉 Các chính sách thuế mới có hiệu lực trong năm 2025 doanh nghiệp cần biết
👉 Hạn chuyển đổi từ hộ khoán lên kê khai: Hộ kinh doanh cần biết gì?
👉 Những lỗi kê khai thuế thường gặp và cách khắc phục
👉 Mức phạt vi phạm về hóa đơn và thuế mới nhất doanh nghiệp cần biết
